Inleiding.
Ik vraag me af of de drie wijzen ook zo’n kompas zouden gehad hebben? Wie van ons gebruikt er zijn kompas? Dagelijks? Wekelijks? Maandelijks? Ik niet. Ik ben daar niet zo goed in.
Een vraag die me regelmatig door het hoofd schiet bij het lezen van deze tekst is:
Wie waren deze wijzen echt?
Van waar kwamen ze echt?
Hebben zij zich echt op een bewegende ster georiënteerd?
Was er één leider? Overlegden ze?
Waarom van zover?

 Dominiek Houlleberghs

Bedenkingen bij driekoningen

Vandaag sluiten we de kersttijd af. Onze kerststal is compleet. Het concept kerststal zou bedacht zijn door Franciscus van Assisi. Een schitterende vondst van iemand die wilde dat de bijbelverhalen bij zijn tijdgenoten zouden beklijven. Dat het hun verhaal zou worden.  Aanschouwelijk worden de figuren uit de geboorteverhalen van Lucas en Matteus bij mekaar gezet tot een warm en aansprekend geheel. En er zijn ook  de os en de ezel. Die komen uit Jesaja: (1, 3) Een rund herkent zijn meester, een ezel kent zijn  voederbak, maar Israël mist elk inzicht, mijn volk leeft in onwetendheid.

Zo ook kennen wij dit verhaal van de magiërs uit het Oosten. Met de vele anekdotische bijzonderheden die er in de loop van de geschiedenis aan toegevoegd zijn. Dat het koningen waren, gekroonde hoofden, wijzen zeggen sommige vertalingen, dat ze met 3 waren, dat er ook een zwarte koning bij was, volgens sommigen ook een gele en dat ze op kamelen reden. Zeker dat laatste komt ook uit Jesaja aangewaaid.
Maar misschien kennen we het ook als ons verhaal, herkennen we ook iets uit onze eigen ervaring.
Ik denk dat het iedereen ooit overkomt: je maakt iets mee,  je "ziet" iets, iets wat je "beweegt", doet opstaan en doet vertrekken, weg uit gedachten en vanzelfsprekendheden die voortaan "van vroeger" zullen zijn.  Je zou het een ster-ervaring kunnen noemen, een soort mystiek moment dat bepalend is voor je zicht op mensen en dingen, een "weten" dat je op weg zet en dat je leven richting geeft. Een kiem voor een levenskeuze, voor een engagement.
Zoiets "overkomt" je, hoewel dat iets te passief klinkt. Je moet er immers ook mee bezig zijn: om iets in sterren te zien moet je naar boven kijken, moet je de hemel afzoeken.  
 
Terug naar Matteus, naar wat die wil geschreven hebben.
Op de tweede bladzijde van zijn boek zet Matteus dit verhaal neer,  waarin de grote thema's van zijn evangelie worden aangegeven. Zoals in de ouverture van sommige opera's, of zoals in een sommige films. Je krijgt dingen te horen of te zien waarvan pas later de volle betekenis zal blijken.  Doordat we het voorbije jaar vooral uit Matteus hebben gelezen, zullen we dat misschien sterker kunnen herkennen.

Het heil dat Jezus brengt, het heil dat zit in het Joodse geloof, is niet alleen voor een clubje voorbestemden bedoeld. Dat heil is voor heel de wereld. Jezus is "der Heiden Heiland" om het in de taal van Bach te zeggen, de heiland van de heidenen, de niet-Joden. Alle oprechte zoekers naar gerechtigheid zijn uitverkoren.

Sterker nog: zij die de schriften kennen en leren, juist zij laten het heil aan hun neus passeren. Koning Herodes schrikt, en heel Jeruzalem met hem. Jeruzalem, dat is de tempel met zijn hogepriesters en schriftgeleerden, zij die zichzelf zien als het centrum, als het kloppend hart van de Joodse godsdienst.
Het zijn die "eersten" die laatsten zullen zijn - Matteus zal het nog dikwijls laten horen.
Het contrast is groot:  de magiërs (in Van Dale staat dat woord voor sterrenwichelaar, dromenuitlegger), mensen die op hun manier zoekend zijn, zij komen in beweging.  Van ver zijn ze gekomen omdat ze een ster hebben gezien.  Jeruzalem darentegen, Jeruzalem schrikt, maar blijft zitten waar het zit.
"Verhard is het hart van dit volk. Ze eren mij met de lippen maar hun hart is ver van mij."... Dat dit conflict met tempel en hogepriesters zal uitlopen op Jezus' dood,  zit ook al in een hoekje van het verhaal:  naast koninklijke geschenken als goud en wierook (Jesaja) is er ook mirre. Mirre werd gebruikt om iemand die gestorven is te balsemen.

Valt er dan niets te rapen in Jeruzalem? Toch wel. Onze zoekers komen er zelfs aan aan correcte informatie.  "In Betlehem, zo staat geschreven"...
Maar er heerst daar een groot verschil tussen doen en zeggen, tussen weten en handelen. Ze zitten vast in de strikken van het systeem waar ook het koningschap van Herodes in past.
Het koningschap van Jezus, het messiaanse koningschap, staat voor iets anders..
Het staat voor het inzicht dat het koninkrijk van de hemel NU is aangebroken. Er is niets of niemand waarop je hoeft te wachten om het in praktijk te brengen. Het is er voor mensen onder mekaar. Voor wie nederig van hart zijn, voor wie treuren, zachtmoedig, barmhartig zijn...amper 2 bladzijden verder doet Matteus het messiaans programma van Jezus uitgebreid uit de doeken.
Herodes, zijn naam betekent ‘heldenkind',  heeft dus gelijk als hij daar schrik voor heeft: dat koningschap  zaagt de poten van onder zijn troon.

In een droom gewaarschuwd om niet naar Herodes terug te gaan, reisden ze via een andere route naar hun land.
Ze hebben het kind gezien en vervuld van diepe vreugde, met de messiaanse droom voor ogen, zullen ze niet meer langs Herodes passeren. Ze zullen een andere route gebruiken.
Een alternatieve route, misschien is dat een sterk beeld voor ons vandaag. Een alternatieve route om wat waardevol is te beschermen. Want, om het met de dichter Lucebert te zeggen: "alles van waarde is weerloos". We zullen dus een betrouwbaar ethisch kompas nodig hebben dat we regelmatig controleren.

De huidige crisis is niet min. De zeepbellen van ongebreideld winstmaken en consumeren ontploffen in ons gezicht. Hun leegte en zinloosheid worden pijnlijk duidelijk -  ik denk aan de plaag van zelfmoorden bij vooral jonge mensen. 
Toch stonden bij de jaarwisseling in de krant een paar opbeurende opiniestukken.
Met uitspraken die naar mijn gevoel nog niet zo lang geleden afgedaan werden als "praat van paters en sociologen".

Geert Noels, econoom,  zegt dat ons huidig systeem van economische groei niet duurzaam is en hij pleit voor wat hij noemt duurzame groei.
"Duurzame groei is er een op mensenmaat en op een ritme dat onze planeet aankan, want ook onze aarde lijdt onder onze groeifetisj. We snakken allemaal naar trager, een ritme dat adem geeft, dat niet tot schulden leidt, dat ons niet vervreemdt van onze familie, onze gemeenschap en de natuur".

Reclamemaker Guillaume Van der Stighelen vindt dat niemand nog leert wat een vreugde het kan zijn om iets voor een ander te betekenen. En hij zegt:
"Als het accent ligt op wat je kan betekenen voor de gemeenschap en voor elkaar, dan krijgen mensen een heel andere zin in het leven, dan is weer heel veel mogelijk."

Fijn toch, als mensen die misschien niet meer weten wie Matteus is, ook op zulke gedachten komen.

Dat wij mekaar mogen vinden
met velen, van bij en van ver,
zoekend en op uitkijk.
En dat we het kind mogen vinden
en vervuld zijn van diepe vreugde
en langs juiste wegen kunnen thuiskomen.

Michel Goossens

Slot

Elke mens zoekt naar een ster van hoop
naar een warme thuis
en naar de veilige plek
waar een mens aanvaard,
bemind mag zijn zoals hij is.
Onvoorwaardelijk,
de eenzaamheid voorbij.

Elke mens zoekt naar een ster van hoop
naar een samenleven zonder achterklap en harde woorden
naar een vredevolle wereld, zonder geweld
waar ieder tot zijn recht kan komen
en waar gedeeld wordt met wie te weinig hebben

Diep verlangen naar geluk,
zien en voelen
en van harte weten:
het is goed te mogen leven.
In Jezus, in elkaar mochten we God ontmoeten en Hij draagt ons.
Deze ster van hoop dooft nooit uit.

Het kompas dat we meekrijgen, toont de richting die we uitmoeten.
De concrete weg moeten we zoeken samen met deze die ons omringen.
Volgende zondag kunnen we ons kompas komen magnetiseren en dat zondag na zondag. Samen op weg.

Dominiek Houlleberghs