Overweging bij Matteus 5,1-12a

1 Toen Jezus de mensenmassa zag, ging hij de berg op. Daar ging hij zitten met zijn leerlingen om zich heen. 2 Hij nam het woord en onderrichtte hen:

3 ‘Gelukkig wie nederig van hart zijn,
want voor hen is het koninkrijk van de hemel.
4 Gelukkig de treurenden,
want zij zullen getroost worden.
5 Gelukkig de zachtmoedigen,
want zij zullen het land bezitten.
6 Gelukkig wie hongeren en dorsten naar gerechtigheid,
want zij zullen verzadigd worden.
7 Gelukkig de barmhartigen,
want zij zullen barmhartigheid ondervinden.
8 Gelukkig wie zuiver van hart zijn,
want zij zullen God zien.
9 Gelukkig de vredestichters,
want zij zullen kinderen van God genoemd worden.
10 Gelukkig wie vanwege de gerechtigheid vervolgd worden,
want voor hen is het koninkrijk van de hemel.
11 Gelukkig zijn jullie wanneer ze je omwille van mij uitschelden, vervolgen en van allerlei kwaad betichten. 12 Verheug je en juich, want je zult rijkelijk worden beloond in de hemel; zo immers vervolgden ze vóór jullie de profeten.

Gelukkig zijn jullie, als je …
Geluk en gelukkig zijn, daarover gaat het hier. Maar wat noem je geluk, echt geluk, uiteindelijk?

De leerlingen van Jezus zitten rond hem. Hij onderricht hen, hij leert hen.
Gelukkig wie nederig van hart zijn, wie slechts weinig het hunne noemen, wie arm, zonder aanzien voor god staan, wie geen te groot gedacht hebben van zichzelf.
‘Sukkels,’ zullen sommigen zeggen, en er wordt nogal eens over zulke mensen heen gelopen. Maar nee: Voor hen is het koninkrijk van de hemel. Met hen zal er een wereld komen waar mensen gelukkig leven met zichzelf, met mekaar, met de natuur, met God.

Gelukkig de treurenden. Mensen die om een of andere reden in pijn en verdriet leven. Die misschien het lachen verleerd zijn. ‘Loosers,’ zullen sommigen zeggen, maar nee: mensen die nog weten dat er iets misloopt bij henzelf, in huis, in het leven, in het samenleven, en die uitkijken naar anders en beter. Zij zullen getroost worden. Zij zijn al op weg naar een betere wereld voor iedereen.

Gelukkig de zachtmoedigen. Zachtmoedig: de mensen die hun wil niet met geweld opleggen. ‘Zo kom je nergens,’ zullen sommigen zeggen. Maar nee: zij zullen het land bezitten: een plek om te wonen en te werken, een plek om voor voedsel te zorgen. Met de zachtmoedigen zal er een nieuwe wereld komen. Met hen, en niet met de mensen die het land in bezit genomen hebben, sterk als ze staan, bezig met overklassen. 

Gelukkig wie hongeren en dorsten naar gerechtigheid. Gerechtigheid is de rode draad door de bijbel. De Jezusbeweging verlangt vurig naar de vervulling van de gerechtigheid. ‘Naïevelingen,’ zullen sommigen zeggen, maar nee: mensen die daarop inzetten zijn op de goeie weg, zij zullen verzadigd worden.

Gelukkig de barmhartigen. Barmhartigheid, ontferming, diep mede-voelen, mede-lijden met een ander mens. Een manier van zijn en samen-zijn om uit het lijden te geraken. ‘Zij verliezen hun tijd,’ zullen sommigen zeggen, maar nee: zij zullen barmhartigheid ondervinden. Van barmhartigheid komt immers nog meer barmhartigheid.

Gelukkig wie zuiver van hart zijn, wie niet ‘dubbelhartig’ zijn. Gelukkig wie met een ondubbelzinnige gezindheid  voor mekaar naaste zijn. ‘Dommeriken,’ zullen sommigen zeggen, maar nee: zij zullen God zien.

Gelukkig de vredestichters. Mensen die het conflict niet uitbuiten of opdrijven, die creatief zijn in het bedenken van oplossingen. Thuis, op het werk, in verenigingen of bedrijven, in de politiek. Op zo’n manier dat er respect blijft. ‘Goed zot,’ zullen sommigen zeggen, maar nee: zij zullen kinderen van God genoemd worden. Het hoogste in de ogen van Jezus: kind van God genoemd worden.

Gelukkig wie omwille van de gerechtigheid vervolgd worden. ‘Je eigen leven op het spel zetten om tegen onmenselijkheid in te gaan? Het is pure onzin.‘ zullen sommigen zeggen, en zo dicteert ook het gezond verstand, de menselijke natuur. Maar nee: zij zijn tenminste niet vergeten dat gerechtigheid een basisrecht is, broodnodig voor elke mens. Voor hen is het koninkrijk van de hemel.

Je zult rijkelijk beloond worden in de hemel. Waar en wanneer is de hemel? Boven of onder de wolken? Nu al of na onze dood? Ik versta het als: waar mensen gelukkig leven, gelukkig in de betekenis van dit bijbels woord, waar deze dingen er uiteindelijk toe doen. En dat is hier en nu, als mensen daaraan beginnen, er hun leven op inrichten en inzetten. Hier en nu, waar de tijd van God, ‘de eeuwigheid’ begint.

Een troostende tekst is dit, voor de leerlingen die meegaan met Jezus en voor de eerste christelijke gemeenschappen die veel tegenwerking en strijd ondervinden. Soms te veel. Een troostende tekst ook voor de vele mensen die dezelfde weg willen gaan. Want dit is de weg met uitzicht. De weg met een onuitroeibare hoop op een betere wereld, waar we met mekaar echt mens worden, naar het beeld van God.

Gelukkig zullen er altijd mensen zijn  die dit geloven. Die dit soort hoop koesteren.
Gelukkig als ook wij die mensen zijn.
En stel nu even dat het gewoon een verhaaltje is om de moed erin te houden. Valse hoop dan?
Hoop op juiste dingen is nooit vals. Zij maakt het verschil. Een leven dat de hoop bewaart is niet hopeloos. Niet leeg en verloren, niet zonder uitzicht.

Wij weten wel waar het uiteindelijk op aan komt. We hebben een idee van het koninkrijk van de hemel. We hebben een idee van hoe de wereld eigenlijk zou moeten zijn. Maar we vergeten het zo graag en zo gauw. Er is ook zo veel goed georganiseerde afleiding.

Met de eindigheid van het leven voor ogen, met het afscheid in huis, is er soms plots het besef van wat uiteindelijk belangrijk is, wat uiteindelijk gelukkig maakt.
Als we hier vandaag in ons samenkomen onze overledenen bij name noemen, dan is het met de herinnering aan wie zij voor ons geweest zijn. Bij hen hebben we iets ervaren van wat liefde kan zijn, of barmhartigheid, of hoop op gerechtigheid en vrede.
Dat is wat we blijven onthouden van een mens. Dat is wat ons verdriet tempert. Dat is waarover we graag spreken en waarvan verteld wordt in een begrafenis. Dat is de gestalte waarin ze bij ons blijven.

Omgaan met de dood is een heel werk. Afscheid nemen, leren leven met een lege plek, is een zwaar karwei. De tijd helpt gewoonlijk wel wat. En zoals er iets is wat blijft, is er ook iets dat voorgoed weg is. Zoals in het verhaal.

We zullen zo meteen namen noemen van mensen die we graag zien, nu nog, na hun dood. Wij zullen bidden om liefde sterker dan de dood, opdat geen mens verloren gaat.

Greet Denayer